woensdag 14 november 2007

Desolatio


Deze week bij het hardlopen dacht ik aan het Hollands landschap. Een mooie herfstdag, de wolken lichtpaars gekleurd, felle licht en donkere vlakken wisselden elkaar af. Heel anders dan andere dagen in de herfst of winter, de mist en het grijs waren even afwezig. Een adempauze in de tijd, een glimp van de lente. In de winter straalt het landschap een soort eenzaamheid uit. De uitgestrekte weilanden, ingepakt in een nevelige waas. Geen mens te zien, je kan eindeloos ver kijken. Een oneindigde wereld.

Eens las ik het woord "desolación" in een gedicht van Bernardo Atxaga. Het woord stamt uit het latijnse woord "desolatio". In het Dikke Van Dale betekent desolaat: "troosteloos" of "in ontredderde toestand". Een troosteloos landschap, zou je kunnen zeggen.

Toeschouwers

Een kille winterdag, een dunne laag ijs
op het gras
de horizon, een inmense ruimte in het kader
de bovenste vlak, de grijze hemel
het onderste, aardekleur
huizen en bomen, een paar stippen
hier en daar opgebracht.

Een vogel die gehaast
het luchtruim doorkruist
een vliegtuig, een speeldje in de lucht
verdwijnt snel
een horizontale streep in het midden
geeft de grens aan tussen hemel en aarde
Het is hier stil, het landschap
voelt desolaat.

Hemel, aarde, ijs, wind, en wij,
toeschouwers van het niks,
eenzaam in het brede landschap.
Foto en gedicht: Rosa

maandag 12 november 2007

Diane Arbus en de verleiding


"Iedereen wil nu eenmaal een bepaald imago hebben, maar ze zien en uiteindelijk anders uit. Ons hele uiterlijk is een soort signaal aan de wereld om op een bepaalde manier over ons te denken, maar er zit verschil tussen wat je wilt dat mensen van je weten en wat je hun over jezelf laat weten, ondanks jezelf. En dat heeft te maken met wat ik altijd de kloof tussen bedoeling en effect heb genoemd".

..."Ze was uiterst verleidelijk. Het is onmogelijk te omschrijven wat voor verleiding er van haar uitging, maar het is zeker dat die een grote rol in haar avontuur heeft gespeeld". Lisette Model zei dat de verleiding wat haar betreft goed in de 'Oxford Dictionary' werd gedefinieerd als: 'iets magisch, een betovering, een tovermiddel'. Ze voegde eraan toe dat 'Websters Dictionary' op zijn beurt specificeert dat 'De verleiding fascinerend en ongrijpbaar is en een aantrekkelijke, onweerstaanbare charme bezit'. Ten slotte zei ze nog dat iedereen overal en nergens verleid kon worden, maar niemand zich er ooit bewust was. "

..."Toch kreeg de verleiding voor Arbus net als op zoveel andere punten waarin ze verschilden, een heel andere betekenis dan die Lisette Model er zo gul aan gaf. De verleiding, bij uitstek een menselijke handeling, zou dan het laatse straaltje hoop van een zo diepe wanhoop zijn die zichzelf niet meer aan die naam zou durven geven. Maar eveneens, middenin de wanhoop, misschien de meest intense en meest belachelijke vorm van liefde. Daarom lijkt verleiding voor mij waarschijnlijk op iets tussen ontzetting en broosheid in, en altijd, wat haar status ook is, het product van een onverdraaglijke machteloosheid".

uit 'Diane Arbus, de droom van een schipbreuk' , van Patrick Roegiers
Tekening: Rosa

vrijdag 9 november 2007

Watersnood


"De wereld vergaat", dacht ik slaperig
toen ik door het raam zag
de kracht van de wind die uitraasde door het land.
Het begin van het einde. Apocalypsis Now
(en ineens verschenen beelden voor me
van Noach en de Ark op de top van de Ararat)

De storm woedt, donkere wolken dreigen met hun macht
"Orkaankracht", zegt een grijze radiostem:
"De Euromast gesloten vandaag".
Kale bomen worden uit de aarde bevrijd,
uit de grond gerukt met helse kracht
De reus is ontwaakt. Het kikkerland onder water,
de dijken kapot. Watersnood.
Stormvloed. Het Deltaplan is mislukt.
Geen kindervinger in de dijk die ons
voor een ramp behoedt.

Het water van de rivier kolkt als de zee, de wereld vergaat,
de duivel viert feest en ik, hangend op de bank,
omringd door dichters, sterke koffie en een oude krant
kijk naar buiten door het glas, zie dit alles van een afstand
en..., geduldig, wacht.
Foto en gedicht: Rosa

woensdag 7 november 2007

Jan Wolkers


Als je voor een krant schrijft, is het deze dagen bijna verplicht om een stukje over Jan Wolkers te publiceren. Een eigenzinnige man met een eigen kijk op het leven. De meeste schrijvers en kunstenaars bewonderden hem. Vaak tref je hetzelfde woord als ze hem beschrijven: "puur", "levenslustig", "bijzonder oog voor details".

De kleine dingen, observeren. Zelf las ik een paar jaar geleden op de kaft van "De Avonden", van Gerard Reve, enkele zinnen die een diepe indruk op me achtergelaten hebben: "In het ontroerende slothoofdstuk komt hij tot het louterende inzicht dat hij door te kijken en te observeren de zinloosheid heeft bezworen. 'Het is gezien, het is niet onopgemerkt gebleven'."

De details, de kleine, onopvallende dingen. Alles door een vergrootglas bekijken, dan betreed je een andere dimensie van het leven. Een openbaring.


Foto en tekst: Rosa

maandag 5 november 2007

Een bekentenis, Czeslaw Milosz


Here God, ik hield van aardbeienjam
En de donkere zoetheid van een vrouwenlichaam.
Maar ook van ijskoude wodka, haringen in olie,
Van geuren: kaneel en kruidnagelen.
Dus, hoezo ik een profeet? Waarom zou een geest
Iemand als mij bezoeken? Zo veel anderen
Zijn terecht uitverkoren, geloofwaardig.
En wie zou mij geloven? Want men zag
Hoe ik me op het eten werp, roemers leeg,
En gretig naar de hals van de serveerster kijk.
Gebrekkig en me daarvaan bewust. Belust op grootsheid,
In staat haar waar dan ook te herkennen,
En toch niet helemaal helderziende,
Wist ik wat er overblijft voor minderen, als ik:
Een festijn van kortstondige hoop, een verzameling hovaardigen,
Een toernooi van gebochelden, de literatuur.

Czeslaw Milosz, "Een bekentenis"
Vertaling van Karol Lesman

vrijdag 2 november 2007

Catalonië in de herfst


Laatst las ik een reportage over Nederlandse vrouwen in Barcelona. Sommigen zijn getrouwd met vakantieliefdes, anderen zijn daarheen verhuisd en hebben en nieuw leven opgebouwd. Moderne, zelfbewuste vrouwen met trendy kleding. Ik bedacht ineens dat ik nooit meer ga winkelen als ik in Barcelona ben. Het is overal te druk, te warm, te duur. Het liefst maak ik lange wandelingen, vanuit Plaça Catalunya naar de oude wijk Gracia bijvoorbeeld. Barcelona is een drukke stad met een bruisend dag- en nachtleven. Meestal stop ik onderweg bij een barretje om een capuccino te drinken. Altijd heb ik een Spaanse krant bij me die ik ervoor bij een kiosk gekocht heb. Soms maak ik een praatje met de kelner. Als je helemaal Spaans wilt doen, kan je het beste aan de bar aanschuiven.

Elke keer als ik daar ben, spreek ik af met een goede vriendin om in Gracia te gaan lunchen. In Spanje, lunchen betekent warm eten en het duurt wel tot twee of drie uur. Meestal gaan we naar een klein café-restaurant die door een familie uit Olot wordt gerund, in een smal straatje waar geen auto's rijden. Een onbekend verschijnsel voor een grote, drukke stad als Barcelona. Het restaurant is klein en knus ingericht in warme kleuren, schilderijen van jonge kunstenaars hangen aan de muur. Het menu goedkoop, de mensen vriendelijk. Daar staat de tijd even stil.
Na de laatste gebeurtenissen in ons leven doorgenomen te hebben, lopen we richting Plaça del Diamant, een oud pleintje, om een carajillo te drinken. Mijn vriendin heeft jaren geleden meegewerkt aan een historische film met hetzelfde titel over de geschiedenis van een Catalaanse familie in het Barcelona van de jaren veertig . De pleinen in Gracia hebben een ouderwetse uitstraling, ademen een dorpssfeer. Als je daar bent, kan je je een beetje voorstellen hoe Barcelona er vroeger uitzag. Een wijk midden in de stad, maar je hebt het gevoel dat je ver weg zit. Meestal ga ik daar ook naar verschillende boekenwinkels, om Spaanse boeken te kopen. In "La Casa del Llibre", in Passeig de Gracia, kan ik uren rondkijken. Het is moeilijk kiezen, de tijd vliegt voorbij. Alles is daar te koop, tenminste op het gebied van literatuur en poezië.

De herfst in Barcelona straalt een bijzondere sfeer uit. Op de hoeken van de straten kan je in kraampjes gepofte kastanjes kopen in ouderwetse papieren zakken. Overal verspreid zich de geur van rook, een glimp naar vroeger. Soms kan het fris zijn, maar meestal schijnt er een stralende zon. De hemel heeft een vrolijke blauwe kleur, de temperatuur is aangenaam. Een ideale tijd om een wandeling te maken richting het strand en de haven. De drukkende warmte van de zomermaanden is ver weg, de bewoners zijn terug van vakantie en weer aan het werk. En als je een paar dagen in Barcelona verblijft, kan je ook een auto huren en richting de binnenlanden of de Pyreneeën rijden om paddestoelen te gaan zoeken.

Catalanen zijn gek op paddestoelen. Het begin van het seizoen zorgt altijd voor een kortsachtig sfeer in huis. De kennis over zwammen wordt meestal overgedragen, al generaties lang. Alle geheimen blijven in de gezinnen, zoals gegevens over speciale plekken, oude vindplaatsen. Het bos ruikt in dit seizoen naar mos, naar tijm, naar vochtige paddestoelen. Een karakteristieke, maar aangename geur. In de binnenlanden zeggen ze dat mensen uit de stad er niet zoveel van snappen, dat ze de bossen kapot maken met hun harkjes. Volgens onbeschreven en eeuwenoude wetten mag je alleen, heel voorzichtig, je handen gebruiken. En altijd een paar laten staan voor het jaar daarna.

Terug in huis kan je de paddestoelen inmaken. Eerst even koken met water en zout en daarna in glazen potten bewaren, zo blijven ze jaren goed. Of gelijk in het weekend vrienden en familie uitnodigen en er een gezellige dag van maken. Gegrillde rovellons, oranjeachtige paddestoelen die op cantharellen lijken, zijn echt een aanrader. Maar pas op, er is ook een giftige variant. Als je er geen verstand van hebt, ga dan nooit het bos in om ze te plukken.

Een typisch gerecht uit Catalonië is "vedella amb bolets", rundvlees met paddestoelen. Het wordt vaak op zondag bereid, als het hele gezin bij elkaar is. De llanega, een soort die een beetje glibberig aanvoelt, wordt meestal daarvoor gebruikt. Volgens fijnproevers is dit de beste combinatie. Een fles Cava om het gerecht te begeleiden lijkt een must, om het geheel een beetje caché te geven. Het middageten begint op zondag rond twee uur 's middags en, als het goed meezit, ben je rond een uur of vijf klaar.

Maar de herfst kan overal bijzonder zijn, ook in Nederland. Op zonnige dagen naar buiten gaan, fietsen of wandelen. Om je heen kijken, de geuren van de herfst ruiken. Goed op de kleuren letten, overal zie je bruine, gele en oranje tinten. En goed beseffen dat zo'n mooie dag een geschenk is, iets dat als je in Barcelona bent vaak vergeet.
Foto: Rosa

donderdag 1 november 2007

1 November, Allerheiligen


In Spanje is 1 november een feestdag. Allerheiligen, de dag der doden, kerkhofbezoek. Thuis wordt de herfsttijd gevierd met gepofte kastanjes, zoete aardappels in de oven en moscatel, een zoete muskaatwijn. Maar bovenal is het de dag dat de mensen naar het kerkhof gaan, om overleden familieleden te herdenken.

Mijn moeder ligt begraven op een klein kerkhof midden in het bos, tussen de pijnbomen, een paar kilometer van het dorp. De laatste keer dat ik daar ben geweest, was het stralend weer. De hemel had een felblauwe kleur en een aangenaam herfstzonnetje scheen door de bomen. We liepen langs de graven van familieleden, soms moesten we wat langer zoeken. Complete families liggen daar begraven, generatie na generatie. Op zo'n moment kom je jezelf tegen. Je opa's en oma's, ooms en tantes, bekende namen, kinderen die overleden zijn, verongelukte jongeren. Mensen die je in een ver verleden hebt gekend. Het lijkt of de klok teruggedraaid wordt. Momenten van bezinning, heftige emoties. Herinneringen.

Het afscheid

Daar lag ze, stil, in het ziekenhuisbed
met een afwezige blik keek ze naar de muur
ze schrok
kleuren, beelden, een lampje.
De morfine, dacht ik. Ik hield haar hand vast.
Zes maanden te leven, hadden ze gezegd.
Zij wist het niet. Haar laatste week, zij en ik.
Elke dag ging ik wandelen, de hoek om
langs de Sagrada Familia. Bij de ingang, blije
toeristen met fotocamera's stonden in de rij.
Een lach. Ik hoorde het gekrijs van de papegaaien
in de bomen
en dan terug, naar de witte gangen en de stilte.

Zes maanden. Een week. Een avond. Een afscheid.
Zij wist het.
Gedicht en foto: Rosa